جدول کامل سختی HRC فولادهای ابزار؛ تحویل، آنیل و تمپر
مرجع سختی ۱۲ گرید فولاد ابزار با تفکیک شرایط تحویل، آنیل و عملیات حرارتی؛ همراه شرایط نمونه و محدودیت تبدیل HB به HRC.
سختی فولاد ابزار یک عدد ثابت برای نام گرید نیست؛ باید بدانیم عدد مربوط به مادهٔ تحویلی، حالت آنیل، قطعهٔ کوئنچشده یا ابزار تمپرشده است. مثلاً عدد برینل روی برگهٔ خرید فولاد سردکار را نمیتوان مستقیماً با سختی راکول ابزار آمادهٔ تولید مقایسه کرد. این جدول HRC، دوازده گرید رایج سه خانوادهٔ سردکار، گرمکار و قالب پلاستیک را با تفکیک وضعیت و منبع بررسی میکند.
اعداد زیر مرجع مطالعه و تنظیم مشخصات سفارشاند، نه تضمین سختی محموله یا نسخهٔ کوره. حدود تحویل از دیتاشیت سازنده و اعداد پس از تمپر از نمودار همان سند برداشت شدهاند. برای پذیرش سفارش، وضعیت واقعی ماده، ابعاد، مسیر عملیات حرارتی و گزارش آزمون باید با توافق خرید منطبق باشند.
HRC و HB چه تفاوتی دارند؟
HRC مقیاس C آزمون راکول است و HB یا HBW به سختی برینل اشاره دارد. روش اندازهگیری و شرایط آزمون این دو یکسان نیست. در منابع فولاد ابزار، سختی حالت نرم یا پیشسخت اغلب با برینل و سختی ابزار سختشده با راکول گزارش میشود. در این صفحه نماد هر عدد مطابق منبع حفظ شده است؛ HB ثبتشده در دیتاشیت را به عدد اندازهگیریشدهٔ HRC تبدیل نکردهایم.
سختی به مقاومت در برابر فرورفتگی مربوط است؛ اما بهتنهایی مقاومت سایشی، چقرمگی یا عمر قالب را تعیین نمیکند. دو فولاد با HRC مشابه ممکن است در برابر لبپریدگی و سایش متفاوت رفتار کنند. همچنین سختی اندازهگیریشده در دمای محیط، همان سختی حین تماس با فلز داغ نیست.
جدول سختی تحویل و آنیل ۱۲ گرید فولاد ابزار
مرجع همهٔ ردیفها، دیتاشیت Dörrenberg نسخهٔ 02/24 است، جز ۲۰۸۰ که از BÖHLER K100 نسخهٔ 09.2026 گرفته شده است. «حداکثر» سقف حالت معرفیشده است، نه سختی دقیق هر قطعه. ستون آنیل، حالت حاصل از نرمکاری مندرج در سند را جدا نشان میدهد؛ پیشسخت با آنیل یکی نیست.
| گرید و خانواده | وضعیت تحویل مرجع | حالت آنیل نرم |
|---|---|---|
| 1.2080، سردکار؛ K100، مشابه D3 | آنیل؛ حداکثر 248 HB | سند K100 حد جداگانهای پس از آنیل نمیدهد |
| 1.2379، سردکار؛ مشابه D2 | آنیل؛ حداکثر 255 HB | حداکثر 255 HB؛ آنیل 820–850°C، سردکردن در کوره |
| 1.2510، سردکار؛ مشابه O1 | آنیل؛ حداکثر 230 HB | حداکثر 230 HB؛ آنیل 740–770°C، کوره |
| 1.2842، سردکار | آنیل؛ حداکثر 229 HB | حداکثر 229 HB؛ آنیل 700–730°C، کوره |
| 1.2344، گرمکار؛ مشابه H13 | آنیل؛ حداکثر 229 HB | حداکثر 229 HB؛ آنیل 750–800°C، کوره |
| 1.2343، گرمکار؛ مشابه H11 | آنیل؛ حداکثر 229 HB | حداکثر 229 HB؛ آنیل 750–790°C، کوره |
| 1.2367، گرمکار | آنیل؛ حداکثر 229 HB | حداکثر 229 HB؛ آنیل 730–780°C، کوره |
| 1.2714، قالب فورج | آنیل حداکثر 248 HB؛ یا کوئنچ و تمپر 355–415 HBW | حداکثر 248 HB؛ آنیل 650–700°C، کوره |
| 1.2311، قالب پلاستیک | کوئنچ و تمپر؛ 280–325 HB | حداکثر 235 HB؛ آنیل 710–740°C، کوره |
| 1.2312، قالب پلاستیک | کوئنچ و تمپر؛ 280–325 HB | حداکثر 235 HB؛ آنیل 710–740°C، کوره |
| 1.2738، قالب پلاستیک | کوئنچ و تمپر؛ 280–325 HB | حداکثر 235 HB؛ آنیل 710–740°C، کوره |
| 1.2083، قالب پلاستیک | آنیل؛ حداکثر 241 HB | حداکثر 241 HB؛ آنیل 760–800°C، کوره |
بنابراین سفارش فولاد قالب پلاستیک باید وضعیت تحویل را هم مشخص کند. برای ۲۳۱۱، ۲۳۱۲ و ۲۷۳۸، سختی جدول مربوط به مادهٔ از پیش عملیاتشده است. اگر همین ماده آنیل شود، شرایط اولیهٔ تحویل حفظ نمیشود. در ۲۷۱۴ نیز دو حالت تحویل مستقل وجود دارد؛ فروشنده و خریدار باید روشن کنند کدام حالت موضوع استعلام است.

جدول HRC پس از سختکاری و تمپر؛ همراه شرایط نمونه
بازههای این جدول خوانش تقریبی نوار یا منحنی نمودارند؛ تلرانس پذیرش محصول نیستند. برای یک دمای تمپر مشخص، اعداد گرد شدهاند تا دقت کاذب ایجاد نشود. تمام اعداد پس از تمپر هستند و با سختی بلافاصله پس از کوئنچ یکسان فرض نشدهاند. دماها بر حسب سانتیگراد و ابعاد نمونه بر حسب میلیمترند.
| گرید | HRC تقریبی پس از تمپر | شرایط نمودار سازنده |
|---|---|---|
| 1.2080؛ K100 | حدود 62–64 | منحنی 950°C، تمپر 200°C؛ نمونهٔ مربع 20؛ نگهداری تمپر حداقل دو ساعت طبق سند. محیط کوئنچ در خود نمودار تصریح نشده است. |
| 1.2379؛ D2 | حدود 59–61 | منحنی ۱؛ کوئنچ از 1010°C در روغن، تمپر 200°C؛ قطر 30، ارتفاع 40 |
| 1.2510؛ O1 | حدود 61–63 | کوئنچ از 800°C در روغن، تمپر 200°C؛ قطر 30، ارتفاع 40 |
| 1.2842 | حدود 59–61 | کوئنچ از 780°C در روغن، تمپر 200°C؛ قطر 25، ارتفاع 50 |
| 1.2344؛ H13 | حدود 48–50 | کوئنچ از 1020°C در روغن، تمپر 600°C؛ قطر 30، ارتفاع 40 |
| 1.2343؛ H11 | حدود 43–46 | کوئنچ از 1020°C در روغن، تمپر 600°C؛ قطر 30، ارتفاع 40 |
| 1.2367 | حدود 48–51 | کوئنچ از 1060°C در روغن، تمپر 600°C؛ قطر 30، ارتفاع 40 |
| 1.2714 | حدود 47–49 | کوئنچ از 870°C در روغن، تمپر 400°C؛ قطر 30، ارتفاع 40 |
| 1.2083 | حدود 54–56 | کوئنچ از 1030°C در روغن، تمپر 200°C؛ قطر 25، ارتفاع 30 |
برای ۲۳۱۱، ۲۳۱۲ و ۲۷۳۸ در این مرجع خرید، همان بازهٔ تحویل 280–325 HB حفظ میشود و HRC تبدیلشده نمیدهیم. دماهای منتخب جدول، نسخهٔ توصیهشده برای همهٔ کاربردها نیستند. زمان و تعداد تمپر در عنوان نمودارهای Dörrenberg بهصورت کامل مشخص نشده است؛ جدول جای دستور فرایند تأییدشده را نمیگیرد. همچنین نام مشابه AISI، تضمین تطابق کامل دو استاندارد نیست.
چگونه عدد جدول را برای سفارش تفسیر کنیم؟
برای قطعهٔ ضخیم، سختی سطح و مغز الزاماً برابر نیست. نمونهٔ کوچک روغنکوئنچشده، نمایندهٔ قطعی بلوک بزرگ در کورهٔ خلأ نیست. برای فولاد گرمکار، مقاومت به نرمشدن در سرویس و خستگی حرارتی هم اهمیت دارد. انتخاب عدد بالاتر بدون بررسی ضربه و هندسه ممکن است تعادل موردنیاز قالب را تغییر دهد.
اگر هدف ساخت سنبه یا ماتریس است، ابتدا جنس ورق، ضخامت و نوع خرابی را تعیین کنید؛ راهنمای انتخاب فولاد قالب برش و پانچ این تصمیم کاربردی را توضیح میدهد. جدول حاضر ابزار مقایسهٔ وضعیت سختی است و بهتنهایی گرید برنده معرفی نمیکند. برای جزئیات فرایند H13 نیز راهنمای عملیات حرارتی فولاد H13 را ببینید.
آیا تبدیل HB به HRC قابل اتکاست؟
طبق توضیحات ASTM E140، تبدیل مقیاسهای سختی تقریبی است و به جنس، ساختار و عملیات حرارتی وابسته است. هر جدول تبدیل فقط در دامنه و گروه مادهٔ مربوط معتبر است. عدد تبدیلشده نباید بهعنوان نتیجهٔ آزمون مستقیم درج شود. اگر قرارداد HRC میخواهد، روش آزمون و امکان اندازهگیری مستقیم را پیش از تحویل مشخص کنید.
چکلیست ثبت سختی در استعلام و کنترل ورودی
- شمارهٔ ماده، سازندهٔ مرجع و وضعیت تحویل: آنیل یا کوئنچ و تمپر.
- بازهٔ پذیرش، مقیاس آزمون و استاندارد مورد توافق.
- ابعاد قطعه، محل آزمون و نیاز احتمالی به کنترل مغز.
- آمادهسازی سطح، حذف لایهٔ آسیبدیده و شرایط تکیهگاه نمونه.
- ثبت نتایج اندازهگیری و مشخصکردن هر عدد تبدیلشده.
منابع اولیه و روش گردآوری جدول
بازبینی منابع: ۲۵ آبان ۱۴۰۵. حدود تحویل و آنیل از صفحهٔ اول و HRC از نمودار تمپر صفحهٔ دوم دیتاشیتهای Dörrenberg، فهرست رسمی و PDF هر گرید برداشت شدهاند. ردیف ۲۰۸۰ بر پایهٔ دیتاشیت رسمی BÖHLER K100 است. مبنای محدودیت تبدیل، توضیحات رسمی ASTM E140 دربارهٔ تبدیل سختی است. دادهٔ مرجع، گزارش آزمون کالای عرضهشده نیست.
سوالات متداول
سختی فولاد ابزار چند HRC است؟
یک عدد عمومی ندارد. گرید، حالت تحویل، سختکاری و تمپر تعیینکنندهاند. در جدول بالا فقط نمونههای مشخص نمودار سازنده آمدهاند؛ سختی قرارداد باید برای ابزار و فرایند واقعی تعیین شود.
آیا فولاد آنیلشده آمادهٔ استفاده در ابزار است؟
حالت آنیل معمولاً برای ماشینکاری معرفی میشود. در گریدهای سختشونده، رسیدن به وضعیت کاری موردنظر نیازمند مسیر عملیات حرارتی مناسب است؛ این وضعیت را با تحویل پیشسخت اشتباه نگیرید.
سختی ۲۳۱۲ را با HB بخواهیم یا HRC؟
در مرجع این مقاله سختی تحویل ۲۳۱۲ با HB آمده است. همان مقیاس و وضعیت را در استعلام ثبت کنید؛ اگر HRC لازم دارید، آزمون یا تبدیل مورد توافق باید جدا مشخص شود.
آیا HRC بیشتر همیشه عمر قالب را زیاد میکند؟
خیر. سختی تنها معیار نیست؛ چقرمگی، سایش، تمرکز تنش و بار حرارتی هم اثر دارند. افزایش سختی بدون بررسی این عوامل، تضمین افزایش عمر قالب نیست.
چرا سختی قطعه با نمودار دیتاشیت فرق دارد؟
نمودار به نمونه و شرایط مشخص مربوط است. تفاوت ضخامت، سرعت سردشدن، تمپر و محل آزمون میتواند نتیجه را تغییر دهد. ابتدا انطباق شرایط نمونه و قطعه را بررسی کنید.
آیا میتوان HB را دقیق به HRC تبدیل کرد؟
تبدیل عمومی و قطعی وجود ندارد. جدولهای استاندارد تخمینی و وابسته به مادهاند. برای پذیرش قراردادی، آزمون مستقیم در مقیاس خواستهشده یا روش تبدیل مورد توافق لازم است.
مطالب مرتبط
پیشنهاد میکنیم این نوشتهها را هم بخوانید.
عملیات حرارتی فولاد گرمکار H13 — دما، سختی، مراحل
عملیات حرارتی فولاد گرمکار H13 شامل پیشگرم، آستنیته، کوئنچ و تمپر است. بازهٔ دما و سختی را از دیتاشیت، مقطع و نوع…
ادامه مطلبراهنمای انتخاب میلگرد آلیاژی: MO40، VCN150، CK45
راهنمای انتخاب میلگرد آلیاژی میان CK45، MO40 و VCN150. گرید را از روی گواهی، مقطع و حالت تحویل انتخاب کنید نه از…
ادامه مطلبفولاد مناسب قالب برش و پانچ ورق؛ راهنمای انتخاب گرید
راهنمای انتخاب فولاد سنبه و ماتریس بر اساس جنس و ضخامت ورق، تیراژ، سایش و خطر لبپریدگی.
ادامه مطلب