فولاد ۱.۲۰۸۰ (SPK / D3)

فولاد 2080 فولاد ابزار سردکار پرکربن و پرکروم است که در EN ISO 4957 با شمارهٔ 1.2080 و نام X210Cr12 ثبت شده. در بازار ایران معمولاً با نام فولاد SPK و در سامانهٔ AISI نزدیک به گرید D3 خوانده می‌شود. این نام‌ها همیشه یکی نیستند: بازهٔ ترکیب استانداردها فرق دارد و SPK گاهی برای خانوادهٔ پرکروم هم به کار می‌رود. سختی عدد ثابتی نیست و به آنیل یا سیکل سخت‌کاری بستگی دارد. قیمت فولاد ۲۰۸۰ هم بدون مقطع، ابعاد، مقدار و وضعیت تحویل اعلام نمی‌شود. برای دیدن این گرید در کنار خانوادهٔ مرتبط، از صفحهٔ فولاد سردکار شروع کنید.

فولاد 1.2080 وقتی بررسی می‌شود که دمای سطح ابزار معمولاً پایین می‌ماند و مسئلهٔ اصلی سایش ساینده است نه شوک حرارتی. کربن حدود دو درصد و کروم حدود دوازده درصد حجم زیادی کاربید کروم می‌سازند؛ همین کاربیدها لبهٔ برش را در تماس با ورق نگه می‌دارند، ولی چقرمگی را محدود می‌کنند. برای ورق نازک و سایش زیاد مطرح است؛ برای ضربهٔ سنگین یا مقطع ضخیم باید گرید چقرمه‌تر جداگانه ارزیابی شود.

نام‌ها و استانداردهای معادل

جدول فقط معادل‌های رایج در استاندارد و دیتاشیت معتبر را دارد. گواهی ذوب همان محموله بر نام بازاری می‌چربد.

در بازار ایران SPK معمولاً همان 1.2080 است، ولی SPK-R و SPK-NL اغلب به گریدهای دیگر پرکروم اشاره دارند. اگر سفارش «فولاد SPK» می‌آید، شمارهٔ ماده و گواهی آنالیز را بگیرید تا با 1.2379 یا 1.2436 عوض نشود. D3 طبق ASTM A681 کربن و کروم کمی بازتر دارد و وانادیم یا تنگستن در حد استاندارد می‌تواند ظاهر شود؛ ترکیب EN 1.2080 این دو را اجباری نمی‌کند.

ترکیب شیمیایی

بازهٔ زیر ترکیب فولاد 1.2080 طبق EN ISO 4957 است، همان‌طور که دیتاشیت‌های معتبر فولاد ابزار نقل کرده‌اند. حد استاندارد است نه میانگین کارخانه.

برای AISI D3 طبق ASTM A681 کربن حدود 2.00 تا 2.35 و کروم 11.00 تا 13.50 است. دو استاندارد را در یک عدد مخلوط نکنید؛ مبنای گواهی همان استاندارد سفارش است.

ویژگی‌ها و محدودیت‌ها

نقطهٔ قوت فولاد 2080 مقاومت سایشی ساینده و حفظ لبه در کار سرد است. حجم کاربید بالا سختی‌پذیری مقطعی خوب و پایداری ابعادی نسبی هنگام سخت‌کاری می‌دهد. محدودیت اصلی چقرمگی پایین‌تر در برابر ضربه و خطر لب‌پَری است. این گرید زنگ‌نزن سازه‌ای نیست؛ کروم دوازده‌درصدی بیشتر صرف کاربید شده تا لایهٔ غیرفعال پایدار. ماشین‌کاری در حالت سخت‌کاری‌شده سخت است و معمولاً به سنگ‌زنی محدود می‌شود. پرداخت آینه‌ای در حضور کاربیدهای درشت دشوارتر از گریدهای کم‌کاربید است و باید از ابتدا در طراحی قالب دیده شود.

مقاومت سایشی در برابر چقرمگی

انتخاب بین سایش و چقرمگی برای فولاد SPK تعیین‌کننده است. اگر ورق ساینده و تیراژ لبه مهم باشد، حجم کاربید 1.2080 مزیت است. اگر ورق ضخیم‌تر، ناهمگنی یا بار ضربه‌ای مطرح باشد، همین کاربیدها مسیر ترک را آسان می‌کنند. حکم کلی «هرچه سخت‌تر بهتر» اینجا کار نمی‌کند؛ مکانیزم خرابی قالب باید دیده شود. لب‌پَری سنبه، خردشدن گوشهٔ ماتریس و ترک از سوراخ پیچ نشانه‌هایی هستند که به‌جای بالا بردن سختی، چقرمگی یا شعاع گوشه را باید بازنگری کرد.

کاربردهای قالب برش، پانچ و ابزار سایشی

منابع فنی 1.2080 را برای ابزار کار سرد با دمای سطح معمولاً زیر حدود ۲۰۰ درجه فهرست می‌کنند. کاربرد مشروط است و تضمین عمر قالب نیست.

• قالب برش و بلنک: برای ورق نازک‌تر و سایش ساینده وقتی شعاع گوشه و لقی سنبه-ماتریس کنترل شود.
• پانچ و سنبه: وقتی ضربه شدید و کمانش سنبه مطرح نباشد؛ در پانچ ضخیم خطر شکست ناگهانی بیشتر است.
• قیچی و تیغهٔ سرد: برای برش پیوستهٔ مواد ساینده، به شرط تیزکاری منظم و پرهیز از ضربه‌کاری.
• کشش و ابزار سایشی: قالب کشش سرد، غلتک و ابزار سایشی بدون شوک حرارتی در دیتاشیت‌ها آمده‌اند.

برای برش ورق ضخیم یا قالب با شوک مکانیکی، صرف نام فولاد 2080 کافی نیست. تیراژ تولید، نوع پوشش سطح ورق و کیفیت ذوب هم روی عمر لبه اثر می‌گذارند و باید در استعلام گفته شوند.

وضعیت تحویل و ماشین‌کاری

فولاد 1.2080 معمولاً آنیل نرم تحویل می‌شود. در برگه‌هایی که ترکیب را از EN ISO 4957 نقل کرده‌اند، سختی آنیل غالباً حداکثر حدود ۲۴۸ برینل آمده است. عدد گواهی همان محموله معتبر است. مقطع می‌تواند میلگرد، تسمه یا بلوک باشد؛ ابعاد قابل فروش را حدس نمی‌زنیم و جدول سایز فقط با موجودی قطعی ردیف می‌گیرد. ماشین‌کاری اصلی در آنیل است. کاربیدهای درشت براده‌برداری را سخت می‌کنند؛ پس از سخت‌کاری بیشتر سنگ‌زنی می‌ماند. تنش‌زدایی پس از خشن‌کاری در دیتاشیت‌ها معمولاً حدود ۶۵۰ تا ۷۰۰ درجه آمده تا اعوجاج کمتر شود.

عملیات حرارتی و سختی

سختی فولاد 2080 را سه لایه جدا کنید: تحویل آنیل، پس از کوئنچ، و کاری پس از تمپر. آستنیته در دیتاشیت‌های معتبر معمولاً حوالی ۹۴۰ تا ۹۸۰ درجهٔ سانتی‌گراد آمده؛ بعضی برگه‌ها برای روغن ۹۴۰ تا ۹۷۰ و برای مقطع نازک هوا حدود ۹۶۰ نوشته‌اند. اختلاف از دستور کارخانه و ابعاد است. کوئنچ روغن، پلیمر یا برای مقطع نازک هوا/حمام گرم است. سختی پس از کوئنچ در نمونه‌ها اغلب حدود ۶۳ تا ۶۶ راکول C دیده می‌شود؛ قطعهٔ کارگاهی همان عدد را تضمین نمی‌کند.

تمپر باید زود پس از کوئنچ شروع شود و حداقل دو چرخه در منابع معتبر توصیه شده است. با تمپر حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ درجه، سختی کاری غالباً حوالی ۶۰ تا ۶۴ راکول C انتخاب می‌شود؛ تمپر بالاتر سختی را پایین می‌آورد و کمی از تردی می‌کاهد. آزمون استاندارد EN برای حالت سخت‌کاری‌شده حداقل حدود ۶۲ راکول C را روی نمونه می‌نویسد. روی قطعهٔ ضخیم، گرادیان دما و زمان نگهداری همان عدد را جابه‌جا می‌کند. هیچ سختی‌ای اینجا تضمین عمر قالب نیست و دیتاشیت سازنده به‌همراه مقطع باید مبنای کارگاه عملیات حرارتی باشد.

تفاوت کوتاه با فولاد 1.2379

1.2080 کربن بالاتری دارد و در ترکیب EN معمولاً مولیبدن و وانادیم اجباری ندارد؛ 1.2379 (نزدیک D2) کربن کمتر و Mo+V دارد. نتیجهٔ عملی: 1.2080 بیشتر برای سایش ساینده و 1.2379 وقتی توازن سایش و چقرمگی لازم است بررسی می‌شود. جزئیات انتخاب میان این دو موضوع صفحهٔ جداست و اینجا بسط داده نمی‌شود تا موضوع ردیف‌های بعدی تصاحب نشود.

عوامل مؤثر بر قیمت فولاد ۲۰۸۰

قیمت فولاد ۲۰۸۰ از روی نام گرید نوشته نمی‌شود. محصول استعلامی است و نرخ کیلو یا موجودی در این صفحه نیست. مقطع، ابعاد، وزن، مقدار، وضعیت تحویل، مسیر تولید و گواهی آنالیز قیمت را عوض می‌کنند. دو استعلام با نام «فولاد SPK» اگر مقطع یا استاندارد مبنا فرق داشته باشد قیمت یکسان ندارند. جدول سایز بدون ردیف ساختگی می‌ماند.

چه اطلاعاتی برای استعلام لازم است؟

گرید (فولاد 2080 یا 1.2080 و استاندارد مبنا)، مقطع، ابعاد یا وزن، مقدار، شرایط تحویل و کاربرد (برش، پانچ، قیچی) را بنویسید. ضخامت ورق کاری و اگر ضربه مطرح است همان را هم اضافه کنید. صفحات مقطع میلگرد یا تسمهٔ SPK موجود در فروشگاه صفحهٔ گرید نیستند؛ intent آن‌ها شکل مقطع است نه مشخصات کامل 1.2080. بدون دادهٔ ابعادی فقط کلیات گرید قابل گفت‌وگو است. از صفحهٔ تماس با ما درخواست را ثبت کنید.